.png)
Savaş
Geçmişi Bilmek Bir FazilettirErdal Kabatepe
Tarih, bir milletin kanını, hakkını, varlığını hiçbir zaman inkâr etmez.
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK
Erdal Kabatepe'nin Kaleminden
Savaş pek çok olumsuzluğu beraberinde getirir. Sadece elinde silah olanlara değil geride silahsız bekleyenlere de. Yoksulluk, korku, özlem, sefalet... Nazım Hikmet Savaş; korku ve sefaletten başka bir şey veremez. Yakar, yıkar, öldürür, yok eder.
diyor. Binbaşı Ali Faik Bey'in babası Kolağası Şakir Efendi'nin katıldığı 1897 Türk-Yunan Savaşı'nda can kaybı 1.783. Binbaşı Ali Faik Bey'in katıldığı 1. Balkan Savaşı'nda kayıp 169.746, kendisinin ve 25 yaşındaki kardeşinin de şehit olduğu Çanakkale Savaşı'nda ise 157.500.
1897 TÜRK-YUNAN SAVAŞI (18.04-19.05.1897)
18 Nisan 1897'de başlayan, 19 Mayıs 1897'de biten 30 Gün Savaşları diye de adlandırılan Türk-Yunan savaşı 20 Eylül 1897'de imzalanan İstanbul Antlaşması ile son buldu. Bu, Osmanlı İmparatorluğunun son zaferi idi.
Savaşa sevinçle gidilir.
Hemşehriler! Sağlık ile kalın siz
Gidiyoruz sevinç ile cenge biz
Türk oğluyuz, harp etmeyi severiz
İnşaallah muzafferen geliriz
Savaşa cesaretle gidilir.
Osmanlıyız, bize derler "cengâver"
Her birimiz harpte olur Gazanfer
Muînimiz her tarafta peygamber
O sayede oluruz biz muzaffer
Çarpışmalar nefesleri keser.
1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'nda Yunanlılar, kısa sürede sonuç alabileceklerini düşündükleri Pindos dağlarının batısındaki Epir cephesine önem verirlerken, Osmanlılar Teselya'ya daha çok önem vermişlerdi. Savaşın başında Yunanlılar'ın Epir cephesinde başarılar kazanmaları Osmanlı kuvvetlerinin cesaretinin kırılmasına ve morallerinin bozulmasına neden olmuştu. Ancak, sonraki gelişmeler Osmanlılar'ın her iki cephede de başarı kazanmasını sağladı. Sonuç olarak, Osmanlı Devleti her iki cephede de başarı kazandığı için nihai zafere ulaşabildi.
1897 OSMANLI-YUNAN SAVAŞI'NDA EPİR CEPHESİNİN
SAVAŞIN SONUCUNA ETKİLERİ, Adem ÖLMEZ
İşte Binbaşı Ali Faik Bey'in babası Kolağası Şakir Efendi Osmanlı'nın bu son zaferi Epir Meydan Muharebesi'ne katıldı. Salimen yurduna döndü.
Bu zaferle verdiler tarihe şan
Görmemiştik mislini çoktan beri
Dömeke Muharebesi'nin zaferle sonuçlanmasından sonra Osmanlı Orduları'nın Atina'ya ilerleyişi
30 gün süren savaş kazanılmıştı ama zayiat fazlaydı:
 | 1.111 | ÖLÜ | 672 |  |
| 3.329 | YARALI | 2.481 | ||
| 16 | ESİR | 253 |
Kötü bir barış, savaştan daha iyidir.
Gaius Cornelius Tacitus
1.BALKAN SAVAŞI (08.10.1912-30.05.1913)
Savaş, insan oğlunun katlandığı en zor koşulları içerir.
6. Manastır Kolordusu 51. Alay 2. Tabur Komutanı ve 51. Alay Komutanı
Binbaşı Ali Faik Bey'in 1. Balkan Savaşı'nda tuttuğu günlükten bölümler:
"KOLONYA'DA 17. TÜMEN KOMUTANLIĞI'NA
2- Bir haftadan beri tabura, pirinç-fasulye-yağ-un namına hiçbir şey verilmemektedir. İdarede bulunanlar son derece zorluk çekmektedir. Gereğinin buna göre yapılması konusunda emir verilmesi ve gereğinin yapılması için izniniz arz olunur.
18 Aralık 1912"
"FİLORİNA'DA 17. TÜMEN KOMUTANLIĞI'NA
2-Askerin kazanında peksimet ekmek kalmadığından ekmeklerin kesilerek yarın sabaha yetiştirilmesi, taburun küçük ağırlık komutanı Nişancı İsmail Usta'ya bu konudaki gerekli emirlerin verilmesi arz olunur.
51. Alay 2. Tabur Komutanı
Yanice, 1/2 Kasım 1912"
"51. ALAY 2. TABUR KOMUTANLIĞI'NA
5-51. Alay 2. Tabur hiçbir şekilde ihtiyaçlarını alamadığından son bir günlük ihtiyacını 51. Alay 3. Tabur'dan alacaktır.
17. Tümen Komutanı
2.Kasım.1912"
"BİRLİK KOMUTANLIĞI'NA
23 Aralık 1912, Selince'den
Yiyecek için askerin yanında olan erzaktan faydalanılacaktır. Çok büyük bir zorunluluk olursa, her taburdan bir subay ve birkaç askerle ve de tabur komutanından alınan bir izin belgesiyle ayrıca tedarik edilecektir."
"24 Kasım 1912
GÖRİCE KARARGÂHI'NDAN 51. ALAY 2. TABUR KOMUTANLIĞI'NA
2- Birçok askerin yanlarına özel eşyalarını alma izni verildiğinden, nişancı taburu, köyün girişinde uygun bir yerde söküklerini dikecektir. Bu konuda posta askerleri kullanılacaktır."
Savaşta her şey kıttı… Dövüşecek top, tüfek, mermi, asker.
"51. ALAY 2. TABUR KOMUTANLIĞI'NA
4.Seferberliğin tamamlanması için 836 asker ve silah, 108 atlı araba gerekmektedir. (Taburunuza gelen redif tümeninden askerlerin bir kısmının 51. Alay 3. Tabur'a ve bir kısmının da diğer taburlara verilmesi gerekmektedir). Ancak askerlerin birçoğu henüz gelmemiştir. Tümen'e takviye gelecek askerler ile eksiklikler tamamlanmaya çalışılacaktır. Hangi tümenden gelirse gelsin, fark etmeksizin tabura tahsis edilmesi gerekmektedir.
17. Tümen Komutanı
Köprülü, 16/17 Ekim 1912
Tabur, Manastır'da iki gün beklediği halde hiç takviye askeri gelmemiştir."
FİLORİNA'DA 17. TÜMEN KOMUTANLIĞI'NA
1-Bilindiği üzere, taburun küçük ağırlığı henüz gelmediğinden, Florina'daki cephaneden yarın sabah yeteri kadar cephanenin yetiştirilmesi,
51. Alay 2. Tabur Komutanı
Yanice, 1/2 Kasım 1912"
"17 Kasım 1912 günü güneşin doğuşuyla savaşa devam edilmiş, düşmana karşı asker desteği istenmiş ise de kuvvet azlığı ve Çalıcalar'daki birliklerin vaktinde gelememesi yüzünden geri dönülmüş ve Kayalar Geçidi'nde askeri birlikler toplanmıştır. Orada, yaklaşık iki saat kadar kaldıktan sonra akşam olmuş ve birlikler tekrar Kayalar'a geri çekilmiştir."
Kıtlıklar içinde yönetim de pek bir maharet işi idi. 29 Ekim 1912 itibariyle 2. Tabur Komutanlığı ile beraber 51. Alay Komutanlığı görevi de Binbaşı Ali Faik Bey'e verildi. Tüm subaylar bu savaşta sadece savaşmıyor bölgede düzenin de sağlanmasına çalışıyordu. Seferler sırasında köyler, tarlalar geçiliyordu. Yöre halkı ile temas kuruluyordu. Aralarına sızmış̧ düşman askerleri, casuslar da vardı. Ayırt etmek çok zordu. Bir taraftan da asayişi sıkı tutmaya çalışıyorlardı.
"24 Kasım 1912
GÖRİCE KARARGÂHI'NDAN 51. ALAY 2. TABUR KOMUTANLIĞI'NA
1- Her tabur, bir subay ve birkaç askeri Kavakçı olarak bahsedilen köye gönderecek, taburlar, hemen askerlerini evlere yerleştirecek ve istirahat edeceklerdir. Yağmalamaya hiçbir şekilde ne olursa olsun izin verilmeyecektir. Bu konuda şikâyete dahi izin verilmeyecektir. Her türlü yağmalama işine karışanlara en ağır ceza verilecektir.”
"51. ALAY 2. TABUR KOMUTANLIĞI'NA
5-Köy içinde her taburun, sakinliği koruması ve yağmaya fırsat vermemesi talep edilmektedir.
17. Tümen Komutanı
Armito Köyü Sırtları'nda, 3 Kasım 1912"
"51. ALAY 2. TABUR KOMUTANLIĞI'NA
10- Taburlarda var olan esirlerin tamamının, isim ve sayılarıyla birlikte, en acil şekilde Tümen karargâhına bildirilmesi gerekir. Dağılmış bir taburun kalan askerleri bulundukça veya bu köylerde bulundukları haber alındıkça, müfrezeler vasıtasıyla getirtilmesi ve Tabur'a kayıtlarının yapılması Batı Ordusu Baş Komutanlığı'nın emri üzerine beyan edilir.
17. Tümen Komutanı
Ekşisu İstasyonu, 12 Kasım 1912"
"TÜMEN EMRİ
5- Birçok soruşturmaya rağmen 50. Alay 2. Tabur ve 49. Alay 2. Tabur her gün mevcut sayılarını bildirmemektedir ve şimdilik merkezi otoritenin ihtarı ile yetinilecektir.
6- Çalıcalar ve Elevis'te, eşkıyanın hareketlerinin tespiti Celal Bey tarafından yapılacaktır.
17. Tümen Komutanı
Çalıcalar, 15 Kasım 1912"
"24 Kasım 1912
GÖRİCE KARARGÂHI'NDAN 51. ALAY 2.TABUR KOMUTANLIĞI'NA
3-Taburlar, düzenli ve subayları başında olduğu halde yürüyüş kolu nizamında gideceklerdir. Askerlerin dağılmasına meydan veren tabur komutanı bundan sorumludur.
17. Tümen Komutanı
Tuğgeneral Mustafa"
Savaş sırasında böyle kurallar koyan ve uygulayan kaç tane ordu vardır acaba? Ordumuzun asıl büyüklüğü burada.
Diğer taraftan askere moral vermek ön plandaydı.
"51. ALAY 2. TABUR KOMUTANLIĞI'NA
Tepecik Karargâhı, 30 Kasım 1912
Kurban Bayramı sebebiyle, Batı Ordusu Komutanlığı'ndan Türkiye'ye çekilen telgrafa cevaptır:
Batı Ordusu Komutanlığı'nın Çatalca'daki silah arkadaşlarına gösterdikleri cesareti kastederek yazdığı mesajdır. Tüm generallere, subaylarıyla birlikte bütün askerlere ve onlara hizmet eden herkese bayram tebriki ile beraber hiçbir sonuç beklemeden vatan ve millet adına hareket etmeleri ve buna son derece önem vermelerinin Padişah buyruğu olduğu bildirilmiştir. Her tabur komutanı, başlarında olduğu bölüklerin askerlerine, uygun bir zamanda Padişah buyruğunu, selam ve tebrikini ulaştıracak ve askerin anlayacağı bir dil ile hayatlarında etkili olacak insanlık görevlerinin anlatılmasını teşvik edecektir.
17. Tümen Komutanı
Tuğgeneral Mustafa"
"TEPECİK'DE 49. ALAY KOMUTANI CELAL BEY
3-Bozgar köyü halkı topluca göç etmiştir.
51. Alay 2. Tabur Komutanı Binbaşı Ali Faik
18/19 Aralık 1912"
Sonunda ordu da çekilmeye başlamıştı.
"51. ALAY 2. TABUR KOMUTANLIĞI'NA
Tepecik Karargâhı, 6 Aralık 1912
3- Yakındaki yerlerin devir teslimiyle beraber eğitime başlanacağından, bugün itibariyle, her tabur, askerlerine en az günde 2 saat eğitim vermeli ve askerlerini hazır hale getirmelidir. Her askerin taşıdığı tüfek hakkında gerekli bilgi sahibi olması sağlanacaktır. Bu konuda, eski eğitimcilerden küçük rütbeli bir subayın, askerlere, askerlik terbiyesi hakkında bilgi vermesi ve bunun için de şimdiden bir program düzenlenmesi ve subaylara, görev paylaşımı ve bunun sık sık teftiş edileceği ve sonuç alınmasına çalışılacağı lüzumu önerilmiştir.
17. Tümen Komutanı
Mustafa"
Savaş ilan edildiğinde, Balkanları koruyacak büyük bir Osmanlı Ordusu bulunmuyordu. Uğranılan ağır yenilgiler üzerine, Bab-ı Ali barış istedi ve Londra Konferansı düzenlendi. 16 Aralık 1912'de başlayan Londra Barış Konferansında; Rumeli'nin Balkanlılara bırakılması, sınırın Doğu Trakya'da Midye-Enez hattından geçmesi, Ege denizi adalarının mukadderatının büyük devletlerce tayin edilmesi 22 Ocakta kabul edildi ve onaylandı. Balkan Ülkelerinin kendi aralarında anlaşamamalarından ve Bulgaristan'ın Midye-Enez sınır hattının tespiti işine yanaşmamasından faydalanan Osmanlı kabinesi, İngilizlerin protestosuna rağmen, 13 Temmuz 1913'te Çatalca ve Bolayır cephesinden taarruza geçti. 21 Temmuzda Kırklareli, 22 Temmuzda Edirne geri alındı. Yunanlılarla 14 Kasım 1913'te Atina'da yapılan barış antlaşması ile Meriç Nehrinin batısı ve Girit adası Yunanlılara terk edildi; Anadolu kıyılarındaki adaların hangi devlete ait olacağı, büyük Avrupa devletlerinin kararına bırakıldı. 14 Mart 1914'de, artık sınır ilişkimiz kalmayan Sırbistan ve Karadağlılarla antlaşma imzalandı.
Savaşın iyisi, barışın kötüsü yoktur.
Benjamin Franklin
Binbaşı Ali Faik Bey bu savaştan sağ döndü. Balkanlara götürdüğü ailesi de kendinden sonra döndüler. Eşi ve beş yaşında kızı. Esir düşüp Yunan Korfu adasına götürülen kardeşi Teğmen Fevzi Efendi de mübadele ile yurda döndü. Ancak savaşın açtığı yaralar, kayıplar çok büyüktü.
|  | |  |  | |
| ÖLÜ | 50.000 | 14.000 | 2.360 | 5.000 | 2.836 |
| YARALI | 100.000 | 50.000 | 23.502 | 18.000 | 6.602 |
| ESİR | 115.000 | ||||
| HASTALIKTAN ÖLÜ | 75.000 | 19.000 | 1.550 |
ÇANAKKALE SAVAŞI (19.02.1915-09.01.1916)
Savaş herkesle yapılır, barış ancak onurlu insanla yapılır.
Fatih Sultan Mehmet
Osmanlı İmparatorluğu 315.500 kişilik bir güçle Britanya İmparatorluğu'nun 489.000 ve Fransa'nın 79.000 kişiden oluşan toplam 568.000 kişilik Müttefiklere karşı savaştı.
27 Nisan akşamı cepheye sokulmuş olan 33'üncü Alay henüz araziyi ve komşu birliklerinin yayılış durumunu iyice görüp anlamadan hava kararmış ve gece taarruzuna başlamıştı. Bu Alayın sol 3'üncü Taburu 72'inci Alay birlikleriyle karışıktı. Bilmediği bir arazide ormanlık bir kısma daldı. Bu durumda Taburun kontrolü zorlaştı. Atış istikametini şaşıranlar oldu ve bazı birliklerin ateşleri, 77'inci Alay üzerine kaydı. 77'inci Alayın Arap erlerinde yine dağılmalar baş gösterdi. 33'üncü Alay 3'üncü Taburun ateşlerini kestirmek uzun süre mümkün olmadığı için hem 77'inci Alayın iç kanat birliklerinde hem de 33'üncü Alayın 3'üncü Taburu ile 72'inci Alay kanadında sevk ve idare sarsıldı ve harekâtın devam ettirilmesi olanaksızlaştı.
......
... Bu sırada asıl tehlikeli düşman taarruzu, Kırmızısırt ve Kanlısırt üzerinden başladı. Ağır bir donanma bombardımanıyla baskı altına alınan bu kesimde düşmanın kuvvetli bir grubu toplanmıştı.
Harekât ani olarak başladı. 33'üncü Alayın sağ kanadı sarsıldı. Alayda çözülme belirtileri görüldü. Fakat ileriye atılan subaylar ve fedai kuvvetlerle durum düzeltildi. Muharebe iyice kızışmış ve taraflar, birbirine girmişlerdi. Yakın mesafede siperlerde süngü savaşı yapılıyordu. Düşman, devamlı takviye kuvveti alıyor ve Kanlısırt'ı koparmakta inat ediyordu. Harekât öğleden sonraki saatlerde de sürdürüldü. Saat 13.30'da Kemalyeri sırtlarına yanaşan 125'inci Alayın 1'inci Taburu bekletilmeden bu bölgeye yetiştirildi. Düşman taarruzu durduruldu ve savunmanın bu kısmı birbirine karışmış dört taburla tıkanmış oldu.
BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI'NDA ÇANAKKALE CEPHESİ
(25 Nisan 1915-04 Haziran 1915) V. CİLT, II. KİTAP
GENELKURMAY ASKERÎ TARİH VE STRATEJİK
ETÜT BAŞKANLIĞI YAYINLARI
4. Kolordu 11. Tümen 33. Alay 1. Tabur Komutanı ve 33. Alay Kumandan Vekili
Binbaşı Ali Faik Bey'in Çanakkale Savaşı'nda tuttuğu günlükten bölümler:
"27 Nisan 1915
Akşam saat sekizde Tabur Alay bağlantılı olarak ihtiyat hatlarına doğru ilerledi. İlk destek hattında olan 72. Alay ile düşman üzerine etkili bir saldırı gerçekleştirmem konusunda emir aldım. Bu saldırının tüm cepheyi kapsaması gerekiyordu ancak 72. Alay Komutanı, sağ ve sol kanatları destekleyemeyeceğini bana bildirdi, tamamlanmamış saldırı sonucunda, Taburumuza bağlı üç bölüğe hatta kalarak açık bir düzende saldırmaları emredilmişti: hem subaylar hem de askerler düşman hattını ele geçirmek için ileriye doğru atıldılarsa da hiçbiri burayı ele geçiremedi, adamlarımız ilerlemeye devam etti fakat bu manevralar birkaç çam ağacı ile bazı subaylar ve komutanlar tarafından engellenmişti. Bu durumda, adamlarımızın süngü kullanmayı sevmelerine, o sırada sürekli ilerlemelerine ve düşmanı denize dökmek üzere olmalarına rağmen, takviyeden yoksun birliklerimizin düşmanın yaylım ateşini durdurması mümkün değildi. Bu, adamlarımızda, birbirleri üzerine ateş açtıkları inancını oluşturdu ve bir anlık karışıklık meydana geldi."
"29 Nisan 1915
1. Kaymakam Şevki Bey'in ölümü ile birlikte grubun komutası bana verildi. Tanrı'nın izniyle bu işi düzgün bir şekilde sadakatle yapacağımı umuyorum. Tanrı, özenle ve sebat ederek çalışan kullarına yardım eder, bu yüzden her bir subay görevine sadık olmak zorundadır.
2. Tümen emrinde de bahsedildiği üzere, düşman tehlikesine karşı güvende olmak azme bağlıdır ki, bu da iyi taktiklerle elde edilmelidir. Savunma hatları güçlü ve dikkatli bir şekilde korunmalıdır. Adamların etrafta gezinmelerine izin verilmemelidir. Gece karanlığından yararlanan her tabur, ölenlerin silahlarını almalı ve olduğu gibi geriye göndererek savaş alanının temizlenmesi için her gayreti göstermelidir.
3. İletişim hattı korunmalı ve herhangi bir yerdeki en küçük düşman hareketi dahi derhal bildirilmelidir.
4. Cephane, gıda ve diğer önemli gereksinimlerin ulaşımı yalnızca ya gece ya da şafakta gerçekleştirilmeli ve gündüzleri sudan başka hiçbir şey taşınmamalıdır."
"30 Nisan 1915
Sol kanadımıza gelmesi gereken 125. Alay'ın 2. Tabur'u yerinde değildir fakat Birliğe ait tüm bir bölük, Nvur'un gerisinde bulunmaktadır. Bu akşam, bu Tabur'a ait bir bölük, solumuzda mevzilenmek için geldi fakat büyük bir gürültü çıkarmaları ve emirlerin bağırılarak verilmesi nedeniyle düşmana yerlerini belli ettiler. Manga Komutanı öldürüldü ve tüm adamlar kaçarak uzaklaştılar. Sol kanadımız hala boş. 125. Alay'dan Teğmen Ziya Efendi, bu manganın gerisinde bulunmaktadır ve taburumdaki her birey fazlasıyla önemlidir ve sol kanatta, hiçbir karargâhtan yardım gelmemesinden dolayı, zorluklar içinde savunma yapabiliyoruz. 12. Alay'dan alınarak kendi alayımıza verilen mevzinin güçlendirilmesi ve yakınlarda bulunan küçük tahkimatın ele geçirilerek sol kanadımızın güven altına alınması konusunda kullanılması gerektiğini arz ediyorum."
"Çok İvedi
Topçu Birliği Komutanlığı'na, 30 Nisan 1915, 06.15
Donanmamız, ileri hattımızı şiddetli bir şekilde bombardımana tutuyor, lütfen gereğini ivedi bir şekilde yapınız.
(İmza) Binbaşı, 1. Tabur Komutanı"
"Tümen Emirleri
Topçu Karargâhı'ndan, 29 ve 30 Nisan 1915
Bu desteği almak amacıyla, birliğimizi tamamlamak için şu an Venichernak'da bulunan üç piyade taburu, makineli tüfekler ve topçular birleştirilmeli ve Tanrı'nın da yardımıyla düşman üzerine kararlı bir şekilde giderek son bir darbe indirilmelidir, son beş gün ve gece boyunca sergilemiş olduğunuz büyük kahramanlıkların meyvesini almak için eldeki hatları bu gece daha da kuvvetlendirmenizi, müfrezelerinizin birbirleriyle bağlantıda ve iyi bir düzen içinde olduklarını gözlemlemenizi, emir ve komutalarına daha özen gösterilmesini ve takviye ve yedek birliklerinizin gerektiğinde hazır olmalarını sağlamanızı önemle tavsiye ederim. Son olarak, adamlarınızı mümkün olduğunca yeterli derecede dinlendiriniz ve uyuduklarını şahsen denetleyiniz. Bu hususların uygulanmasını güvence altına almak için, bu gece bunun yalnızca Birlik Komutanı'nın müfrezelerine göstereceği büyük bir kişisel özenle yapılabileceğini unutmamanız gerekir. Kendi piyadelerimize zarar vermemek adına, özellikle topçu birliklerinden, ateş ettikleri yön konusunda dikkatli olmalarını rica ediyorum. Kolordu'nun Süvari Bölüğü, Kabatepe'nin kuzey doğu yönündeki düşmanın sağ kanadının her hareketini dikkatli bir şekilde izlemelidir. Bu Bölüğün diğer en önemli görevi, Topçu Birlikleri ve batıdan güneye doğru uzanan Kocadere köyü arasında kalan vadilerin her noktasına devriye göndermektir."
Binbaşı Ali Faik Bey 30 Nisan 1915'de düşman hareketini kontrol etmek için siperden başını çıkarırken alnına isabet eden bir mermi ile şehit olmuştur. Alay Komutanı Yarbay Ahmet Şevki Bey de bir gün önceki sabah ve kardeşi Teğmen Fevzi Efendi de Arıburnu Muharebesinde 12 yara alarak 25 Nisan'da şehit düşmüştür.
Savaş kimin haklı olduğuna değil, kimin güçsüz olduğuna karar verir.
Bertrand Russell
Bağımsızlıktan yoksun bir ulus, uygar insanlık karşısında uşak olmaktan kurtulamaz.
Bilelim ki, milli benliğini bilmeyen milletler başka milletlerin avıdır.
ATATÜRK
|  |  |  |  | ||||
| ÖLÜ | 55.177 | 30.000 | 14.500 | 9.000 | 3.000 | |||
| YARALI | 100.177 | 80.000 | 17.000 | 20.000 | 5.000 | |||
| KAYIP | 10.067 | |||||||
| HASTALIKTAN ÖLEN | 21.498 | |||||||
| HASTALIKTAN AYRILAN | 64.440 | 90.000 (İTİLAF DEVLETLERİ TOPLAMI) | ||||||
| TOPLAM ZAYİAT | 251.359 | 110.000 | 31.500 | 29.000 | 8.000 | |||
| İTİLAF DEVLETLERİ TOPLAM ZAYİATI | 268.500 | |||||||
Dünyaya bir daha gelsem; ne kadar tank, tüfek ve silah varsa
hepsini eritip saz, cümbüş ve zurna yapacağım.
Aram Tigran
Atatürk çok büyük bir kumandan ve çok büyük bir devrimci önderdi. Bunca yıllık askerlik hayatı, bunca askerî zaferlere rağmen bize öğüdü çok anlamlıydı:
"(...) Behemahâl şu ve bu sebepler için, milleti harbe sürüklemek taraftarı değilim. Harp hayati ve zaruri olmalı.
Hakiki kanaatim şudur ki: Milleti harbe götürünce vicdanımda azap duymamalıyım. Öldüreceğiz diyenlere karşı
'ölmeyeceğiz' diye harbe gidebiliriz. Lâkin millet hayatı tehlikeye maruz kalmadıkça, harp bir cinayettir..."
YURTTA SULH, CİHANDA SULH.
Bu taşındır diyerek
Kâbe'yi diksem başına
Ruhumun vahyini duysam da
geçirsem taşına
Mehmet Akif
Niçin hep birlikte barış ve uyum içinde yaşamayalım?
Hepimiz aynı yıldızlara bakıyoruz,
aynı gezegenin üzerindeki yol arkadaşlarıyız
ve aynı gökyüzünün altında yaşıyoruz.
Auinus Aurelius Simachus